Sysmac Studio TON Timer (On-Delay): Kapsamlı Programlama Rehberi

Sysmac Studio TON (On-Delay Timer) komutu, giriş yürütme şartı (In) aktif hale geldikten (TRUE) sonra çıkış sinyalini (Q = TRUE) belirlenen süre (PT) kadar gecikmeyle açan yükselen kenar gecikmeli zamanlayıcıdır. IEC 61131-3 standardına uygun olarak Omron NJ/NX serisi PLC kontrolörlerinde çalışan TON; sensör kararsızlıklarını (debouncing) filtreleme, motor yıldız-üçgen geçişleri, pnömatik silindir strok doğrulama ve sıralı makine kilitlerinde otomasyonun en temel yapı taşıdır.

---

Teknik Özellikler ve Zamanlayıcı Matrisi

Parametre / Özellik	Değer / Standart	Açıklama
Kontrolör Uyumluluğu	Omron NJ101, NJ301, NJ501, NX102, NX1P2	Tüm Sysmac platformları
Komut Standardı	IEC 61131-3 Standard Timer	On-Delay Fonksiyon Bloğu
Desteklenen Diller	Ladder Diagram (LD), Structured Text (ST)	Deterministik çevrimli yürütme
Giriş Değişkeni (In)	BOOL	Yükselen kenarda (FALSE → TRUE) süre sayımını başlatır
Hedef Süre (PT)	TIME (T#0ms ile T#106751d_23h_47m_16s_854.775807ms)	Çözünürlük: 1 ns (task çevriminde taranır)
Çıkış Değişkeni (Q)	BOOL	ET = PT olana kadar FALSE, süre dolunca TRUE
Geçen Süre (ET)	TIME	T#0s’den PT değerine artan süre sayacı

Sysmac Studio Standart Zamanlayıcı Karşılaştırması

Zamanlayıcı Tipi	Çıkışın Açılma (ON) Şartı	Çıkışın Kapanma (OFF) Şartı	Tipik Endüstriyel Kullanım
TON (On-Delay)	In = TRUE olduktan PT süre sonra gecikmeli	In = FALSE olduğu anda anında	Sensör sinyali filtreleme, silindir hareket kontrolü
TOF (Off-Delay)	In = TRUE olduğu anda derhal	In = FALSE olduktan PT süre sonra gecikmeli	Duruş sonrası fan soğutma, konveyör boşaltma
TP (Pals Zamanlayıcı)	In yükselen kenarında derhal	Girişten bağımsız sabit PT süre sonra	Pnömatik üfleme valfi, kamera tetikleme
AccumulationTimer	In = TRUE olduğu süreleri kümülatif toplar	Harici Reset girişi ile sıfırlanır	Çalışma saati takibi, yağlama periyodu sayacı

---

Programlama: Merdiven Diyagramı (LD) ve Structured Text (ST)

Sysmac Studio’da TON komutu hem grafiksel merdiven diyagramı satırlarında hem de Yapısal Metin kod bloklarında kullanılabilir:

Merdiven Diyagramı (LD) Gösterimi

Merdiven satırında bloğa TON veri tipinde bir örnek etiket (örneğin TON_Instance) tanımlanır:

Yapısal Metin (Structured Text - ST) Gösterimi

ST programlarında fonksiyon bloğu giriş ve çıkış değişkenleri atanarak çağrılır:

// Structured Text ortamında TON Zamanlayıcı Çağrısı
TON_Instance(
    In := Sensor_Var,       // BOOL: Giriş tetikleme şartı
    PT := T#2s,             // TIME: 2 saniyelik açma gecikmesi
    Q  => Valf_Aktif,       // BOOL: Gecikmeli açılacak çıkış
    ET => Gecen_Zaman       // TIME: Sayaç takip değişkeni
);

Parametre Açıklama Tablosu

Değişken	Yön	Veri Tipi	Tanım	Çalışma Prensibi
In	Giriş	BOOL	Zamanlayıcı Girişi	TRUE olduğunda sayım başlar. FALSE olduğunda ET sıfırlanır ve Q kapanır.
PT	Giriş	TIME	Ayarlanan Süre	Hedef gecikme süresi. Format örnekleri: T#500ms, T#2s, T#1h.
Q	Çıkış	BOOL	Zamanlayıcı Çıkışı	ET >= PT olduğunda TRUE olur. In açık kaldığı sürece TRUE kalır.
ET	Çıkış	TIME	Geçen Süre	In girişi aktif olduktan sonra geçen süreyi nanosaniye hassasiyetinde sayar.

---

Çalışma Mekaniği: Normal ve Kesintili Çalışma

Zamanlayıcının sahadaki fiziksel sinyal dalgalanmalarına nasıl tepki verdiğini kavramak makine güvenilirliği açısından kritiktir:

1. Senaryo: Tam Çevrim (Normal Çalışma)

Aşağıdaki animasyonda 5 saniyelik bir TON zamanlayıcı izlenmektedir. A kontağı TRUE olduğunda def süresi saymaya başlar. 5 saniye dolduğunda abc çıkışı enerjilenir. A kontağı FALSE konumuna geçtiği anda abc çıkışı anında kesilir ve def sayacı sıfırlanır.

2. Senaryo: Erken Kesilme (Kesintili Çalışma)

Eğer A kontağı 5 saniyelik hedef süre dolmadan önce FALSE durumuna düşerse ne olur? Aşağıdaki animasyonda görüldüğü gibi, 4. saniyede giriş kesildiği anda zamanlayıcı derhal iptal edilir, def sayacı sıfırlanır ve abc çıkışı hiçbir zaman açılmaz.

---

Zamanlama Diyagramı (Timing Chart)

Aşağıdaki diyagram, Sysmac Studio’da In, Q ve ET değişkenlerinin ilişkisini detaylandırmaktadır:

Önemli zamanlama prensipleri:

1. In sinyali TRUE olduğunda, ET her task periyodunda artmaya başlar.
2. ET değeri PT süresine ulaştığında Q çıkışı TRUE olur ve ET artışı durur.
3. In sinyali FALSE olduğunda, ET anında 0 olur ve Q çıkışı FALSE durumuna düşer.
4. ET henüz PT değerine ulaşmadan In kesilirse, zamanlayıcı sıfırlanır.

---

Çalışma Esnasında Hedef Sürenin (PT) Değiştirilmesi

HMI panel veya reçete üzerinden makine çalışırken PT süresi değiştirilirse kontrolör şu kurallara uyar:

Zamanlayıcı Durumu	Q Çıkış Durumu	Yeni PT Değeri	Kontrolör Davranışı
Süre Tamamlandı (ET = PT)	TRUE	Herhangi bir değer	Q çıkışı TRUE kalır. ET eski değerinde sabit kalır.
Sayım Sürüyor (ET < PT)	FALSE	PT_yeni >= ET	Sayım kesintiye uğramadan yeni hedefe kadar devam eder.
Sayım Sürüyor (ET < PT)	FALSE	PT_yeni < ET	Q çıkışı derhal TRUE durumuna geçer.

---

Saha Notu ve Endüstriyel Devreye Alma İpuçları

Endüstriyel tesislerdeki devreye alma tecrübelerinden çıkarılan pratik ipuçları:

• Optik ve İndüktif Sensör Filtreleme (Debounce): Titreşimli ambalaj hatlarında reflektörlü sensörler anlık parazit sinyalleri üretebilir. Giriş kontağının hemen ardına eklenen PT := T#15ms değerli bir TON zamanlayıcı, mekanik gürültüleri kusursuz şekilde süzerek hatalı tetiklemeleri önler.
• Yıldız-Üçgen Motor Geçiş Gecikmesi: Ağır konveyör motorlarında yıldız kontaktörü açıldıktan sonra üçgen kontaktörünün çekmesi arasına mutlaka T#80ms – T#120ms TON gecikmesi konmalıdır; aksi takdirde kontaktör kontak arkı sönmeden fazlar arası kısa devre meydana gelebilir.
• Koşullu Bloklar İçinde TON Kullanmayın: Bir TON bloğunu asla bir IF şartı, CASE dalı veya eylem (Action) içine hapsetmeyin. Blok taranmadığında Sysmac Studio sayacı güncelleyemez; bu da iç sayacın donmasına ve blok tekrar aktif edildiğinde makinada öngörülemeyen mekanik hatalara yol açar. Zamanlayıcıyı ana periyotta koşulsuz taratın, sadece çıkış kontağını (Q) koşula bağlayın.
• Task Çevrimi ve Seğirme (Jitter): Sysmac Studio zamanlayıcı bloklarını birincil task periyodunda tarar. Dahili sayaç 1 ns hassasiyetinde olsa da, çevrim zamanı gecikmesi nedeniyle hata payı -100 ns ile +(100 ns + 1 task süresi) arasındadır. Milisaniye altı hassasiyet gereken uygulamalarda EtherCAT Dağıtılmış Saat (DC) zaman damgası kullanılmalıdır.
• Arıza Teşhisi: Zamanlayıcı mantığından kaynaklanan çevrim aşımı arızalarında hata kodunu doğrudan Sysmac Hata Kodu Arama Motorumuzdan sorgulayabilirsiniz.

---

İlgili Teknik Rehberler

• Sysmac Studio TOF Timer (Off-Delay) Kullanımı
• Sysmac Studio EtherCAT ESI (XML) Dosyası Yükleme
• Omron Sysmac Studio Hata Kodları Veritabanı